Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Szczecinie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w(...) VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Konrad Kujawa
Protokolant:	st. sekr. sądowy Agnieszka Sieczkarz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2025 r. w S.

sprawy W. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o rekompensatę

na skutek odwołania W. O.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

z dnia 9 stycznia 2025 r. nr (...)-2007 oraz z dnia 23 stycznia 2025r. nr (...)

oddala odwołanie.

SSR del. Konrad Kujawa

Sygnatura akt VI U 401/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 9 stycznia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z urzędu stwierdził własny błąd przy naliczeniu rekompensaty, poprzez pominięcie okoliczności, że ubezpieczony W. O. skorzystał z prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze w służbie celnej. W rezultacie ponownie ustalił W. O. wysokość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku, z pominięciem tej rekompensaty. Jednocześnie uchylił decyzję z 25 marca 2024 roku o ustaleniu kapitału początkowego z rekompensatą.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu W. O. prawo do emerytury od 29 stycznia 2024 roku, tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury, lecz odmówił prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych przy wyliczaniu wysokości świadczenia.

W. O. złożył odwołanie od obu decyzji, wnosząc o ich zmianę poprzez ustalenie wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu wskazał, że ZUS powziął wiedzę na podstawie zaświadczenia wydanego 16 lutego 2024 roku przez Zakład Emerytalno – Rentowy MSWiA, że ubezpieczony z tego zakładu pobiera emeryturę od 29 czerwca 2021 roku. Zdaniem odwołującego organ rentowy powołując się na art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, dokonał błędnej interpretacji sformułowania „przepisów odrębnych” wskazując, że „przepisy odrębne” dotyczą jakkolwiek wszelkich innych przyznanych świadczeń, a nie zaś świadczeń przysługujących w formach „wcześniejszych”. Dodał, że ZUS nie mógł jednostronnie zmienić wysokości świadczenia wynikającego z jego własnej prawomocnej decyzji.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ rentowy powołał się na art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych wskazując, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych. Odwołujący nie spełnia warunków do przyznania rekompensaty, gdyż ma przyznaną emeryturę z Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony W. O. urodził się w dniu (...).

Niesporne.

W okresie od 18 stycznia 1981 roku do 28 lutego 2017 roku W. O. pełnił służbę w Izbie Celnej w S., a od 1 marca 2017 roku do 28 czerwca 2021 roku w Izbie Administracji Skarbowej w S..

Niesporne, a nadto: świadectwo służby z 28.06.2021r. – k. 6-7 plik II akt ZUS, przesłuchanie ubezpieczonego – k. 36.

Decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji W. O. od 29 czerwca 2021 roku uzyskał prawo do wcześniejszej emerytury z Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA, na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej.

Do ustalenia wysokości świadczenia uwzględniono ubezpieczonemu okresy:

- zasadniczej służby wojskowej od 23 października 1979 roku do 17 października 1981 roku,

- służby w Służbie Celnej od 15 września 1999 roku do 28 lutego 2017 roku,

- służby w Służbie C. – Skarbowej od 1 marca 2017 roku do 28 czerwca 2021 roku.

Niesporne, a nadto: zaświadczenie z 09.02.2024r. – k. 9 plik II akt ZUS, przesłcuahnie ubezpieczonego – k. 36.

W dniu 3 stycznia 2024 roku W. O. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. w wniosek o emeryturę powszechną. Wraz z wnioskiem przedłożył zaświadczenie wystawione w dniu 9 lutego 2024 roku, że pobiera emeryturę z Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA.

Organ rentowy decyzją z 25 marca 2024 roku ustalił wartość kapitału początkowego wnioskodawcy na dzień 1 stycznia 1999 roku, z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Decyzją z 26 marca 2024 roku organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury powszechnej od 29 stycznia 2024 roku, tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury. Wysokość emerytury obliczono w oparciu o przepis art. 26 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem zwaloryzowanego kapitału początkowego podwyższonego o rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Dowód: - wniosek z 03.01.2024r., k. 1-3 plik II akt ZUS,

- decyzja ZUS z 25.03.2024r., k. 16-17 plik akt (...),

- decyzja ZUS z 26.03.2024r., k. 10-12 plik II akt ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. - wobec stwierdzenia popełnienia błędu tj. pominięcia okoliczności, że wnioskodawca skorzystał z prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze w służbie celnej – działając z urzędu, zaskarżonymi w niniejszym postępowaniu decyzjami:

- z 9 stycznia 2025 roku ponownie ustalił W. O. wysokość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 roku, z pominięciem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych i jednocześnie uchylił decyzję z 25 marca 2024 roku o ustaleniu kapitału początkowego z rekompensatą.

- z dnia 23 stycznia 2025 roku, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 stycznia 2024 roku, przyznał W. O. prawo do emerytury od 29 stycznia 2024 roku, tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury i jednocześnie odmówił prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Dowód: - decyzja ZUS z 09.01.2025r., k. 25-26 plik akt (...),

- decyzja ZUS z 26.03.2024r., k. 10-12 plik II akt ZUS.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie.

Istotą sporu była ocena, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił W. O. przeliczenia wysokości kapitału początkowego i emerytury, z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu stażu pracy w warunkach szczególnych i uchylił swoją wcześniejszą decyzję.

Organ rentowy pierwotnie w decyzji z 25 marca 2024 roku ustalił wartość kapitału początkowego ubezpieczonego z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych i następnie decyzją z 26 marca 2024 roku przyznał mu prawo do emerytury powszechnej, której wysokość obliczono z uwzględnieniem zwaloryzowanego kapitału początkowego podwyższonego o rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

W dalszej kolejności organ dostrzegł swój błąd, tj. pominięcie faktu skorzystania z prawa do wcześniejszej emerytury przyznanej przez MSWiA z tytułu pracy w szczególnym charakterze i w następstwie powyższego z urzędu wydał zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024r., poz. 1631 - dalej jako „ustawa emerytalna”) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Natomiast w myśl art. 114 ust 1e pkt 3 uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres 3 lat – w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.

Zgodnie zaś z art. 114 ust. 1g, cytowanej ustawy, organ rentowy odstępuje od uchylenia lub zmiany decyzji, z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 6, jeżeli uchylenie lub zmiana decyzji wiązałyby się z nadmiernym obciążeniem dla osoby zainteresowanej, ze względu na jej sytuację osobistą lub materialną, wiek, stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności.

W oparciu o powyższe przepisy organ rentowy działał prawidłowo, dostrzegając popełniony wcześniej własny błąd w wyliczeniu wysokości świadczenia ubezpieczonego. Był uprawniony do skorygowania błędu z urzędu. Uczynił to też w zakreślonym ustawą terminie.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1696 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 pkt 5 tej ustawy rekompensata rozumiana jest jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Przesłanki nabycia prawa do świadczenia są sprecyzowane w art. 21-23 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z powołanymi przepisami, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 roku (tylko dla tych ubezpieczonych ustala się kapitał początkowy), który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 1 stycznia 2009 roku.

Jednocześnie art. 21 ust. 2 wprowadza przesłankę negatywną stanowiąc, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2018 r., III UK 88/17 (OSNP 2019 nr 2, poz. 23) podkreślił, że gramatyczna wykładnia ustawowej definicji rekompensaty jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy emerytalnej. W tym samym wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że potwierdzeniem tej tezy jest wykładnia art. 2 pkt 5 dokonywana z uwzględnieniem reguł funkcjonalnych (celowościowych). Celem tego przepisu jest bowiem przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co oznacza, że musi dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji nowych, przewidzianych ustawą o emeryturach pomostowych.

Nabycie prawa do takiego tylko świadczenia stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty. Natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (wyrok Sadu Apelacyjnego w (...) z dnia 5 maja 2017r., III AUa 2047/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 14 grudnia 2015r., III AUa 1070/15, wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 22 września 2017r., III AUa 529/16).

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że rekompensata jest adresowana właśnie do tych ubezpieczonych, którzy utracili prawo do świadczenia z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, odszkodowanie z tytułu rekompensaty nie zostanie zatem przyznane osobom, które mają ustalone prawo do emerytury pomostowej albo prawo do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Przepis ten wskazuje na ustalenie prawa do emerytury w decyzji prawomocnej, nie zaś na jej pobieranie. Wystarcza zatem, by emerytura wcześniejsza została ustalona decyzją, nawet jeśli nie jest wypłacana. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 30 listopada 2022r. (III AUa 130/22) wyjaśnił, że rekompensata według celu ustawodawcy nie jest szczególnym świadczeniem przyznawanym obok i zamiennie w stosunku do prawa o emeryturę pomostową lub emeryturę wcześniejszą z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie również kilkukrotnie wskazał, że rekompensata, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nie przysługuje osobie, która nabyła ex lege prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie zrealizowała tego prawa wskutek niezłożenia wniosku o świadczenie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., III UK 88/17, OSNP 2019 nr 2, poz. 23; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2021 r., I (...) 13/21, LEX nr 3122751; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2021 r., (...) 223/21, LEX nr 3372578).

Z niespornych ustaleń faktycznych tej sprawy wynika, że W. O., po odbyciu wymaganego stażu pracy jako funkcjonariusz Służby Celnej i (...) Skarbowej, skorzystał w 2021 roku z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej.

W związku z uzyskaniem prawa do wcześniejszej emerytury, W. O. nie przysługuje - traktowana jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku - rekompensata.

W rezultacie Sąd uznał, że obie zaskarżone decyzje, tj. z 9 stycznia 2025 roku oraz z 23 stycznia 2025 roku, odmawiające prawa do przeliczenia wysokości kapitału początkowego i emerytury z uwzględnieniem rekompensaty, są prawidłowe i nie naruszają przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako niezasadne.

Sędzia Konrad Kujawa

ZARZĄDZENIE

1. odnotować,

2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi ubezpieczonego,

3. przedłożyć wpływem lub za 21 dni.

1.10.2025 sędzia Konrad Kujawa